Park De Brouckere (Torhout) wint Groenaannemer-award 2026: van masterplan tot maatwerk

De kans om middenin het stadscentrum een nieuw park te realiseren, is voor de meeste lokale besturen een onbereikbare droom. Torhout kon door vooruitziend beleid en enkele meevallers die droom waarmaken. De ontwikkeling van versnipperde groenzones tot een aaneengesloten park De Brouckere kwam tot stand na een intensieve samenwerking tussen stadsbestuur, ontwerper en groenaannemer. Dankzij dit succesvolle teamwork ontving Tuinen Silvère Vandeputte de Groenaannemer-award 2026.

Groenontwikkeling via strategisch aankoopbeleid

Tot voor enkele jaren was de tuin van het Torhoutse cultuurcentrum De Brouckere een groen eilandje in het stadscentrum. In de vorige legislatuur kreeg het stadsbestuur de kans om de nabijgelegen waardevolle en historische tuin ’s Gravenwinkel aan te kopen. Schepen Elsie Desmet, bevoegd voor Leefmilieu, Natuur, Parken en Bossen, Afvalbeleid, Dierenwelzijn, Mondiaal beleid, Begraafplaatsen, Toerisme en Onderwijs, legt uit: ‘Door ook een perceel tussen beide groengebieden aan te kopen kon een fysieke verbinding tussen de tuin De Brouckere en de tuin ’s Gravenwinkel worden gemaakt. De verwerving van het aanpalende gebouw van de FOD Financiën kort daarna, bood vervolgens de opportuniteit om de verschillende percelen tot een aaneengesloten groengebied in het stadscentrum te ontwikkelen. Deze stapsgewijze aanpak leidde tot de realisatie van een trage verbinding tussen de markt en het cultureel centrum.’ Die strategische aanpak kwam niet uit de lucht gevallen. An Wostyn, directeur Ruimte, blikt terug op wat voorafging: ‘Vanaf 2012 werden strategische sites op de kaart gezet bij de opmaak van een masterplan voor stadsvernieuwing, waaronder een aantal verborgen tuinen, al dan niet in eigendom van het stadsbestuur. Het masterplan stelde ons in staat om stelselmatig cruciale eigendommen aan te kopen wanneer de kans zich voordeed. Zo kon het stadsbestuur met subsidies van het Agentschap Onroerend Erfgoed, Stedenbeleid en VLAIO het Park De Brouckere realiseren.’

Beschermingsmaatregelen voor monumentale bomen

Met het oog op de totaalontwikkeling van het verworven gebied organiseerde het stadsbestuur een participatieronde met bewoners, gebruikers, verenigingen en uitbaters. De bevraging gebeurde in coronatijd digitaal en via drukwerk. Elsie Desmet: ‘Uit de antwoorden bleek dat het vernieuwde park een plek moest worden om te wandelen, te fietsen, te spelen en tot rust te komen.’ An Wostyn: ‘In overleg met het cultuurcentrum is een programma voor de buitenruimte vastgelegd. De tuin moest ruimte bieden voor miniconcerten in openlucht maar ook laden en lossen van materialen voor de zaal was een aandachtspunt.’

Met deze informatie moest Yves Dehondt (Green-YD) aan de slag. Zijn opdracht voor een ontwerp van het park maakte deel van een raamovereenkomst. ‘De nadruk op zachte activiteiten, de aanwezigheid van monumentale bomen en de bescherming van tuin ’s Gravenwinkel als beschermd landschap maakten dat we met fluwelen handschoenen tewerk moesten gaan, zowel naar ontwerp als naar later beheer. De stad beschikte over een degelijke inventaris van het bomenbestand en de optimalisering van de groeiplaatsomstandigheden was een belangrijk uitgangspunt van het ontwerp’, zegt hij.

De aanbesteding van de werken verliep gefaseerd. Het terrein van de FOD Financiën werd na de sloop van het gebouw aangepakt door een wegenisaannemer. Voor De Brouckere en ’s Gravenwinkel kwam de stad via een onderhandelingsprocedure bij Tuinen Silvère Vandeputte terecht. Respect voor het bomenbestand was het belangrijkste uitgangspunt bij de toekenning van de opdracht. Yves Dehondt: ‘Bij een wegenbouwer is die expertise vaak niet aanwezig, het was evident om richting groenaannemers te kijken. We hebben een plan van aanpak en beschermingsmaatregelen uitgeschreven waaraan de groenaannemer zich moest houden. Dat vraagt inzet van kleinschaliger materiaal, waar niet elke aannemer warm voor loopt.’ Koen Vandeputte deed eerder al ervaring op met dergelijke omgevingsaanleg. ‘Vooral in de zone ’s Gravenwinkel moesten we omzichtig tewerk gaan in functie van het aanwezige bomenbestand’, bevestigt hij. ‘In het gedeelte De Brouckere was dat minder het geval maar hier vormde de realisatie van de brug een mooie uitdaging. De fasering van de werken vereiste goed overleg met de stad zodat alles op de werf vlot kon blijven lopen.’

De werfvergadering als cockpit

Toen de uitvoeringstermijnen in het begin van het planproces ter sprake kwamen bleek de ervaring van Koen Vandeputte een belangrijke meerwaarde. Yves Dehondt: ‘Koen neemt tijd voor de zaken die tijd vragen. Een tuinaannemer moet in functie van de omstandigheden durven aangeven dat het geen geschikt moment is om te zaaien of te planten, ook al is dat volgens plan de volgende stap. Het is een kwestie van geven en nemen’. Koen Vandeputte bevestigt: ‘Het is belangrijker dat de uitvoering kwaliteitsvol gebeurt – ook al duurt het wat langer – dan dat een deadline wordt gehaald met een minder goede uitvoering waarover de mensen achteraf klagen.’

‘Bovendien moest de fasering van de werken rekening houden met de doorlopende bereikbaarheid en toegankelijkheid van het cultureel centrum’, vult schepen Desmet aan. ‘De directeur van het cultureel centrum was wekelijks aanwezig op het werfoverleg. Zo wisten alle partijen wat er stond te gebeuren en kon het cultureel centrum zijn bezoekers informeren over de werfsituatie en toegankelijkheid.’ ‘De teneur van een werfvergadering is allesbepalend’, knikt Yves Dehondt. ‘Als alle partijen bereid zijn om het maximale eruit te halen, ligt het ambitieniveau meteen een stuk hoger.’

Drie zones, eenheid in materialisatie

Het parkdeel waar vroeger de FOD Financiën was gevestigd, is als watertuin door een andere aannemer aangelegd. Om zoveel mogelijk eenheid in het geheel te scheppen, zorgde Yves Dehondt voor een stroomlijning in materiaalgebruik. ‘Het hoofdpad in gegoten beton verbindt alle parkdelen. In de nabijheid van bomen is gebruik gemaakt van kleischelp, wat een minder grote substraatopbouw vereist. Ook de secundaire paden zijn uitgevoerd in kleischelpen die een warmere uitstraling hebben dan gewassen beton. Alle zitelementen zijn varianten van eenzelfde basismodel, gemaakt uit balken met of zonder leuning en variërend in lengte. De constructie van zitbalken, loopbalken en een openluchttheater gebeurde met gerecupereerde boomstammen, op maat gemaakt door de groenaannemer. Tot slot zijn er opvallende pergolastructuren met aanzienlijke hoogte en breedte maar proportioneel passend bij de omgeving.'

Aan de straatzijde zijn de oorspronkelijke parkeerplaatsen in gesloten verharding vervangen door waterdoorlatende verharding. ‘Zo ontstaat een zachtere, groene overgang tussen de straat en de tuin’, zegt Yves Dehondt. Hemelwater van de omliggende daken – samen goed voor 4200 m² – komt in regenwaterputten terecht die vervolgens zijn aangesloten op een cascade van infiltratiezones, regentuinen en wadi's. Een komvormig evenementenplein dient op piekmomenten van regenval als buffer en als overloop van de andere infiltratiezones. ‘Vaak valt de afkoppeling van regenwater en plaatsing van regenwaterputten als eerste weg in aanbestedingsdossiers’ ondervindt Yves Dehondt. ‘In deze opdracht werd resoluut de keuze gemaakt om de aanpalende daken af te koppelen. We hebben het hemelwater simpelweg nodig.’ Tuin ’s Gravenwinkel ligt een meter lager dan De Brouckere en beide delen zijn via een brugconstructie met elkaar verbonden. Dat kwam de toegankelijkheid voor bezoekers ten goede maar zo bleef ook de wortelzone van de aanwezige beuken gevrijwaard van verdichting. ‘Een forse investering van de stad om het bomenbestand te beschermen’, volgens de ontwerper. Koen Vandeputte ervaart de toegankelijkheid en transparantie van het park als een belangrijk pluspunt. ‘Vanaf elke toegang kan je tot in het park kijken, een belangrijk voordeel voor veiligheid en vandalismepreventie.’

Opvolgers voor de beuk

Bij de plantenkeuze zette Green YD in op klimaatrobuustheid en soortendiversiteit. Voor nieuwe bomen viel de keuze op soorten als Zelkova, Styphnolobium en Gymnocladus. De ontwerper hield daarbij ook rekening met de verwachte levensduur. ‘We hopen nog minstens 20 tot 30 jaar van de huidige beuken te kunnen genieten maar we weten dat de soort gevoelig is voor klimaatverandering. Wanneer de huidige beuken zouden verdwijnen, moeten er vervangende soorten klaarstaan die voldoende robuust zijn’, oordeelt Yves. Voor de kruidlaag is gekozen voor bijenvriendelijke borders met een hoge nectar- en pollenwaarde. ‘De samenstelling van de borders is vrij complex. Ook hier moet je kunnen rekenen op een ervaren groenaannemer die zo’n beplantingsplan kan lezen en de border zoals bedoeld kan uitzetten. Voor de graszones zijn zaadmengsels gebruikt, ook hier weer met de bedoeling om de impact op boomwortels zo minimaal mogelijk te houden. Opnieuw hetzelfde verhaal: een goede aannemer begrijpt dat hij in zo’n geval de bodem niet meteen moet gaan omploegen. Koen stelde voor om in de plaats daarvan een toplaagje met zand en compost aan te brengen als kiembaar substraat; met succes.’

Naast het ontwerp komt er voor Park De Brouckere ook een beheerplan waarmee het stadsbestuur een deskundige kan aanstellen voor het beheer en onderhoud. Daarin staat letterlijk op welke manier elke plant moet worden onderhouden. ‘Onze groendeskundige en technische dienst zijn nauw betrokken bij de opmaak van het beheerplan’, vertelt An Wostyn. ‘Zo hebben we vanaf het begin zicht op de onderhoudsvriendelijkheid van de beplanting. Door in het begin van het verhaal selectief te zijn in de keuze van ontwerper en aannemer, weet je dat je de juiste partners aan tafel hebt om dit tot een goed einde te brengen. En dan kan je vooruit. Als je voor een wegenisaannemer kiest die met een onderaannemer werkt, heb je die zekerheid niet.’

‘Het was een zeer aangename samenwerking’, besluit schepen Desmet. ‘Er was een constante wisselwerking en iedereen luisterde met respect naar elkaar. We gingen samen voor het beste resultaat en dit park is daar een prachtig voorbeeld van. Het wordt enorm goed gebruikt als doorsteek en het trekt mensen van alle leeftijden aan.’

Of Koen Vandeputte de onderscheiding had zien aankomen? ‘Nee’, zegt hij. ‘We deden ons best zoals we dat altijd doen. Voor ons personeel is dit een mooie erkenning.’